Eπιθηλιακό Θηλώδες Βλεννώδες Νεόπλασμα του παγκρέατος (IPMN: intraductal papillary mucinous neoplasm)
Ένα Επιθηλιακό Βλεννώδες Νεόπλασμα του Παγκρέατος (IPMN) είναι ένα αρχικά καλοήθες κυστικό νεόπλασμα που βρίσκεται εντός του παγκρέατος και παράγει υπέρμετρη ποσότητα βλέννης, η οποία πολύ συχνα δυσχεραίνει την ροή του παγκρεατικού υγρού. Συχνά πρόκειται για τυχαίο ευρήματα στο πλαίσιο άλλων εξετάσεων είτε υπερήχογραφήματος είτε αξονικής τομογραφίας της κοιλιακής χώρας. Τα IPMNs συχνά δεν προκαλούν συμπτώματα. Μια επιβεβαιωμένη διάγνωση είναι συχνά πιο συγκεκριμένη με μαγνητική τομογραφία.
Τα Επιθηλιακά Βλεννώδη Νεοπλάσματα του Παγκρέατος έχουν ιδιαίτερη σημασία για δύο λόγους:
- Μπορεί να είναι πρόδρομοι ενός κακοήθους παγκρεατικού όγκου.
- Μπορεί να προκαλέσουν μία οξεία παγκρεατίτιδα, λόγω της μείωσης της ροής του παγκρεατικού υγρού εντός του παγκρεατικού πόρου
Διακρίνονται δύο είδη IPMNs, ανάλογα με την ακριβή τοποθεσία τους:
- “Main–Duct”(MD)- IPMN: IPMNs του κυρίου παγκρεατικού πόρου. Αυτή η υποκατηγορία των IPMNs είναι και η πιο επικίνδυνη. Το ποσοστό μετάλλαξής τους σε καρκίνο του παγκρέατος είναι πολύ υψηλό. Επίσης και λόγω της ανεύρεσής τους στον κύριο παγκρεατικό πόρο, μπορούν να προκαλέσουν οξεία παγκρεατίτιδα.
- “Side–Duct (SD)- IPMN: IPMs τα οποία ανευρίσκονται στο παράπλευρο παγκρεατικό δίκτυο και έχουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο για μετάλλαξης σε καρκίνο του παγκρέατος και σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης οξείας παγκρεατίτιδας.
Προγνωστικά ευνοϊκές για την ανάπτυξη καρκίνου είναι η εντόπιση IPMN στον κύριο παγκρεατικό πόρο, ο αυξημένος αριθμός μικρότερων κύστεων εντός του Νεοπλάσματος και διάμετρος του Νεοπλάσματος μεγαλύτερης από 3 εκ.
Η αιτία αυτού και οι μηχανισμοί για την ανάπτυξη κακοήθους παγκρεατικού όγκου ως αποτέλεσμα ενός IPMN δεν έχουν ακόμη διευκρινιστεί επιστημονικά.
Η ακριβής διάγνωση μεταξύ των δύο γίνεται είτε με MRCP (magnetic resonance cholangiopancreatography, μαγνητική χολαγγειοπανκρεατικογραφία), που δείχνει με την μέγιστη ακρίβεια την ανατομία του κύριου παγκρεατικού πόρου και των παράπλευρων πόρων, είτε μέσω ενδοσκοπικού υπερηχογραφήματος, μεσω του οποίου μας δίνεται η δυνατότητα βιοψία δια λεπτής βελόνης.
Ενδείξεις για χειρουργική θεραπεία
- ΜD-IPMN
- Παρουσία “προκαρκινικών στιγμάτων” (high risk stigmata) στην MRCP
- Παρουσία “ ανησυχητικών ευρημάτων (worrisome features)” στην MRCP
- Ανίχνευση CEA (καρκινοεμβρυικού αντιγόνου) εντός του IPMN μετά από βιοψία δια λεπτής βελόνης στο πλαίσιο ενδοσκοπικού υπερηχογραφήματος
- Ανίχνευση αυξημένου CA 19-9 στις εργαστηριακές εξετάσεις
- Αύξηση της διαμέτρου ενός IPMN κατά την διάρκεια των επανελέγχων (follow-up)
Σε διάγνωση SD-IPMN χωρίς παρουσία “προκαρκινικών στιγμάτων” ή “ανησυχητικών ευρημάτων (worrisome features)”, χωρίς ανίχνευση CA 19-9 στις εργαστηριακές εξετάσεις, προτείνεται η παρακολούθηση, μέσω συχνών επανελέγχων (MRCP, CA 19-9)
Σε περίπτωση παρουσίας ένδειξης για χειρουργική θεραπεία, αυτή διαμορφώνεται ανάλογα με τον εντοπισμό του νεοπλάσματος. Τεχνικές που εφαρμόζονται είναι η εξής:
- Εκτομή της κεφαλής του παγκρέατος με το δωδεκαδάκτυλο
- Εκτομή της ουράς του παγκρέατος
- Αριστερή παγκρεατεκτομή
Τεκμηρίωση εξειδίκευσης Αριστοτέλη Περράκη
Ο Αριστοτέλης Περράκης και η ομάδα του είναι απόλυτα εξειδικευμένοι στη σύγχρονη χειρουργική του Παγκρέατος.
Ο Καθηγητής Αριστοτέλης Περράκης έχει μεγάλη εμπειρία και κλινικό, επιστημονικό και ερευνητικό ενδιαφέρον στην χειρουργική του παγκρέατος με όλες τις δυνατές τεχνικές (ανοιχτά, λαπαροσκοπικά, ρομποτικά) .
Εκπαιδεύτηκε στα μεγαλύτερα κέντρα αναφοράς στη Γερμανία και τις ΗΠΑ, όπως η Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Erlangen και του Μονάχου, την Cleveland Clinic, USA και το City of Hope, CA, USA, όπου και εξειδικεύτηκε στις ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους (Λαπαροσκοπική και Ρομποτική Χειρουργική Παγκρέατος, τις πολύπλοκες και εξαιρετικά απαιτητικές περιπτώσεις των νεοπλασμάτων του παγκρέατος
Επίσης είχε την Διεύθυνση του Κέντρου Παγκρέατος από το 2021 μέχρι το 2024 στην Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική του Μαγδεμβούργου, το οποίο έλαβε την Πιστοποίηση “Excellence Center” από την Γερμανική Ογκολογική Εταιρεία. Όσον αφορά τους ασθενείς με IPMN ανέπτυξε μαζί με την ομάδα του το λεγόμενα “βιβλιάριο IPMN”, μέσω του οποίου συστηματοποίησε όλους τους ασθενείς του Κέντρου, που είχαν την διάγνωση IPMN. Με αυτό τον τρόπο συστηματοποιήθηκε το follow-up όλων τον ασθενών με IPMN που μπήκαν σε διαδικασία follow-up και δημιουργήθηκε η μοναδική συστηματοποιημένη τράπεζα δεδομένων ασθενών με IPMN στη Γερμανία.
Κύστεις παγκρέατος: σύντομη απάντηση
Οι κύστεις του παγκρέατος είναι συχνά τυχαίο εύρημα σε αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς η παρουσία τους, αλλά ο κίνδυνος εξαλλαγής σε καρκίνο. Τα βλεννώδη νεοπλάσματα του κυρίου παγκρεατικού πόρου (main-duct IPMN) έχουν υψηλό κίνδυνο κακοήθειας και συνήθως χρειάζονται χειρουργική αφαίρεση, ενώ οι κύστεις του παράπλευρου δικτύου (side-branch) και τα ορώδη κυσταδενώματα συχνά απλώς παρακολουθούνται. Ύποπτα σημεία είναι το μέγεθος >3 cm, τα τοιχωματικά οζίδια και η διάταση του πόρου. Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης αξιολογεί και χειρουργεί κυστικές παθήσεις παγκρέατος στο Κέντρο Ήπατος, Παγκρέατος, Χοληφόρων και Παχέος Εντέρου του Ιατρικού Αθηνών.
- Οι κύστεις παγκρέατος αξιολογούνται κυρίως ως προς τον κίνδυνο εξαλλαγής σε καρκίνο.
- Main-duct IPMN: υψηλός κίνδυνος κακοήθειας - συνήθως χειρουργική αφαίρεση.
- Side-branch IPMN και ορώδη κυσταδενώματα: συχνά παρακολούθηση.
- Ύποπτα σημεία: μέγεθος >3 cm, τοιχωματικά οζίδια, διάταση παγκρεατικού πόρου.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε χρειάζεται χειρουργείο μια κύστη στο πάγκρεας;
Η απόφαση για χειρουργείο εξαρτάται από τον κίνδυνο η κύστη να εξελιχθεί σε καρκίνο. Ενδείξεις για χειρουργική αφαίρεση είναι η προσβολή του κυρίου παγκρεατικού πόρου (main-duct IPMN), η παρουσία τοιχωματικών οζιδίων, το μέγεθος μεγαλύτερο από 3 cm, η ταχεία αύξηση μεγέθους, η διάταση του παγκρεατικού πόρου και τα συμπτώματα όπως πόνος ή παγκρεατίτιδα. Αντίθετα, μικρές κύστεις του παράπλευρου δικτύου χωρίς ανησυχητικά χαρακτηριστικά συνήθως παρακολουθούνται με απεικονιστικό έλεγχο.
Ποιες κύστεις παγκρέατος είναι επικίνδυνες;
Οι πιο επικίνδυνες είναι τα βλεννώδη νεοπλάσματα που προσβάλλουν τον κύριο παγκρεατικό πόρο (main-duct IPMN), τα οποία έχουν υψηλό ποσοστό εξαλλαγής σε καρκίνο του παγκρέατος και μπορούν επιπλέον να προκαλέσουν οξεία παγκρεατίτιδα. Επικίνδυνα θεωρούνται και τα βλεννώδη κυσταδενώματα. Αντίθετα, οι κύστεις του παράπλευρου παγκρεατικού δικτύου (side-branch) και τα ορώδη κυσταδενώματα έχουν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο. Η ακριβής κατηγοριοποίηση γίνεται με μαγνητική τομογραφία και εξειδικευμένη αξιολόγηση.
Πώς παρακολουθούνται οι κύστεις του παγκρέατος;
Οι κύστεις χαμηλού κινδύνου παρακολουθούνται συστηματικά με απεικονιστικές εξετάσεις, κυρίως μαγνητική τομογραφία (MRI/MRCP), σε τακτά διαστήματα. Στόχος είναι να εντοπιστεί έγκαιρα κάθε μεταβολή στο μέγεθος ή στα χαρακτηριστικά της κύστης που θα άλλαζε τη θεραπευτική στρατηγική. Για την οργανωμένη παρακολούθηση, το κέντρο διαθέτει ειδικό Βιβλιάριο Παρακολούθησης Κυστικών Μορφωμάτων Παγκρέατος, που βοηθά τον ασθενή να έχει σαφή και συνεχή εικόνα της πορείας του.
Ποιος χειρουργός αντιμετωπίζει τις κύστεις παγκρέατος στην Αθήνα;
Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης, Καθηγητής Χειρουργικής με εξειδίκευση στη χειρουργική ήπατος και παγκρέατος, αξιολογεί και αντιμετωπίζει κυστικές παθήσεις του παγκρέατος στο Κέντρο Ήπατος, Παγκρέατος, Χοληφόρων και Παχέος Εντέρου του Ιατρικού Αθηνών. Η εκτίμηση περιλαμβάνει την ακριβή κατηγοριοποίηση της κύστης, την εκτίμηση του κινδύνου κακοήθειας και τον σχεδιασμό είτε παρακολούθησης είτε χειρουργικής αφαίρεσης, εξατομικευμένα για κάθε ασθενή.
