Οι νευροενδοκρινείς όγκοι (NETs) ξεκινούν από κύτταρα που παράγουν ορμόνες. Είναι σπάνιοι, συνήθως αναπτύσσονται αργά και στο πεπτικό σύστημα εμφανίζονται συχνότερα στο λεπτό έντερο, στη σκωληκοειδή απόφυση και στο ορθό. Μπορεί επίσης να αναπτυχθούν στο στομάχι, στο πάγκρεας και στον πνεύμονα.
Νευροενδοκρινείς όγκοι: σύντομη απάντηση
Πρόκειται για σπάνιους όγκους από ορμονοπαραγωγά κύτταρα, που συνήθως αναπτύσσονται αργά. Η πρόγνωση και η επιβίωση εξαρτώνται από τη θέση, το μέγεθος, τον βαθμό (grade) και το στάδιο του όγκου. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η επέκταση σε λεμφαδένες ή στο ήπαρ και το αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως χειρουργικά. Η χειρουργική αφαίρεση είναι βασική θεραπευτική επιλογή, ενώ μικροί όγκοι χαμηλού βαθμού μπορεί απλώς να παρακολουθούνται.
- Συχνότερες θέσεις στο πεπτικό: λεπτό έντερο, σκωληκοειδής απόφυση, ορθό.
- Συμπτώματα: συχνά κανένα, άλλοτε πόνος στην κοιλιά, διάρροια, απώλεια βάρους ή καρκινοειδές σύνδρομο.
- Διάγνωση: εξετάσεις αίματος και ούρων (π.χ. χρωμογρανίνη Α), αξονική, μαγνητική ή PET, ενδοσκόπηση και βιοψία.
- Θεραπεία: χειρουργική αφαίρεση, ανάλογα σωματοστατίνης και άλλες στοχευμένες θεραπείες.
Τι είναι οι νευροενδοκρινείς όγκοι;
Προέρχονται από νευροενδοκρινή κύτταρα, που παράγουν και απελευθερώνουν ορμόνες. Χωρίζονται σε λειτουργικούς, που παράγουν ορμόνες και προκαλούν αντίστοιχα συμπτώματα, και σε μη λειτουργικούς, που δεν προκαλούν ορμονικά συμπτώματα. Διαφέρουν σημαντικά από τα νευροενδοκρινή καρκινώματα (NECs), που αποτελούν ξεχωριστή ομάδα.
Στο πάγκρεας οι λειτουργικοί όγκοι ονομάζονται ανάλογα με την ορμόνη που παράγουν:
- Ινσουλίνωμα: τα περισσότερα είναι καλοήθη, αλλά η περίσσεια ινσουλίνης προκαλεί χαμηλό σάκχαρο.
- Γαστρίνωμα: η χειρουργική αφαίρεση είναι η κύρια θεραπεία.
- Γλουκαγόνωμα: συνήθως κακόηθες, προκαλεί διαβήτη και δερματικό εξάνθημα.
- VIPoma: πολύ σπάνιο, προκαλεί διάρροια και αφυδάτωση.
- Σωματοστατίνωμα: πολύ σπάνιο, συχνά σε προχωρημένο στάδιο κατά τη διάγνωση.
Αυξημένο κίνδυνο έχουν όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό συνδρόμου MEN1 ή NF1. Κίνδυνο αυξάνουν επίσης οι παθήσεις που μειώνουν το οξύ του στομάχου, όπως η ατροφική γαστρίτιδα, η κακοήθης αναιμία και το σύνδρομο Zollinger-Ellison.
Ποια συμπτώματα προκαλούν;
Ορισμένοι όγκοι, ιδίως του στομάχου και της σκωληκοειδούς απόφυσης, δεν προκαλούν συμπτώματα. Όταν υπάρχουν συμπτώματα, εξαρτώνται από τη θέση του όγκου:
- Πόνος στην κοιλιά
- Διάρροια ή δυσκοιλιότητα
- Απώλεια βάρους
- Αιμορραγία από το ορθό
Όταν ο όγκος έχει επεκταθεί στο ήπαρ, οι ορμόνες που παράγει δεν απομακρύνονται και μπορεί να εμφανιστεί το καρκινοειδές σύνδρομο. Αυτό εκδηλώνεται με έξαψη (κοκκίνισμα) του προσώπου, διάρροια, συριγμό στην αναπνοή και γρήγορους καρδιακούς παλμούς. Οι λειτουργικοί όγκοι του παγκρέατος προκαλούν συμπτώματα από την ορμόνη που παράγουν, όπως επεισόδια χαμηλού σακχάρου ή επίμονη διάρροια.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση συνδυάζει εργαστηριακές, απεικονιστικές και ενδοσκοπικές εξετάσεις:
- Εξετάσεις αίματος και συλλογή ούρων 24 ωρών για ορμόνες ή ουσίες που παράγει ο όγκος, όπως η σεροτονίνη και το 5-HIAA, καθώς και ο καρκινικός δείκτης χρωμογρανίνη Α
- Αξονική, μαγνητική τομογραφία και PET για τον εντοπισμό του όγκου και τυχόν μεταστάσεων
- Σπινθηρογράφημα με ραδιενεργό ιχνηθέτη (MIBG)
- Γαστροσκόπηση, κολονοσκόπηση, ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα ή ενδοσκόπηση με κάψουλα
- Βιοψία, όπου ο παθολογοανατόμος εκτιμά και τον ρυθμό ανάπτυξης των κυττάρων (grade)
Νευροενδοκρινείς όγκοι και επιβίωση: από τι εξαρτάται η πρόγνωση;
Η πρόγνωση διαφέρει σημαντικά από ασθενή σε ασθενή και εξαρτάται από:
- Τη θέση και το μέγεθος του όγκου
- Τον βαθμό (grade) και το στάδιο
- Την επέκταση σε λεμφαδένες ή σε απομακρυσμένα όργανα, όπως το ήπαρ
- Την ύπαρξη καρκινοειδούς συνδρόμου ή καρκινοειδούς καρδιοπάθειας
- Το αν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί πλήρως χειρουργικά
- Το αν πρόκειται για νέα διάγνωση ή για υποτροπή
Τα γαστρινώματα που αφαιρούνται πλήρως συχνά θεραπεύονται, ενώ ορισμένοι όγκοι μπορεί να υποτροπιάσουν ακόμη και μετά από πλήρη αφαίρεση. Γι’ αυτό την πιο ασφαλή εικόνα για τη δική σας περίπτωση τη δίνει η εξατομικευμένη εκτίμηση από την ιατρική σας ομάδα.
Ποιες είναι οι θεραπευτικές επιλογές;
Η θεραπεία σχεδιάζεται ανάλογα με τη θέση, το μέγεθος, τον βαθμό και την έκταση του όγκου. Η χειρουργική αφαίρεση είναι βασική επιλογή όταν ο όγκος μπορεί να αφαιρεθεί:
- Ενδοσκοπική εκτομή μικρών όγκων του εσωτερικού τοιχώματος του πεπτικού
- Τοπική εκτομή του όγκου με μικρό περιθώριο υγιούς ιστού
- Εκτομή τμήματος ή ολόκληρου του οργάνου μαζί με τους γειτονικούς λεμφαδένες
- Στο πάγκρεας: εκπυρήνιση του όγκου, κεντρική ή περιφερική (αριστερή) παγκρεατεκτομή ή επέμβαση Whipple για τους όγκους της κεφαλής
- Ηπατεκτομή, θερμοκαταστροφή ή εμβολισμός όταν υπάρχουν μεταστάσεις στο ήπαρ
Άλλες θεραπείες είναι τα ανάλογα σωματοστατίνης (οκτρεοτίδη, λανρεοτίδη), που ελέγχουν τα ορμονικά συμπτώματα και μπορεί να επιβραδύνουν την ανάπτυξη του όγκου, η θεραπεία με ραδιενεργά σημασμένα πεπτίδια (PRRT), η χημειοθεραπεία και οι στοχευμένες θεραπείες.
Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης εφαρμόζει, κατά περίπτωση, ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές στη χειρουργική του παγκρέατος, όπως η λαπαροσκοπική αριστερή παγκρεατεκτομή και η επέμβαση Whipple (PPPD). Για τα νεοπλάσματα του σώματος και της ουράς του παγκρέατος εφαρμόζει και ρομποτική χειρουργική, ενώ αντιμετωπίζει χειρουργικά τις ηπατικές μεταστάσεις με ανοιχτές, λαπαροσκοπικές ή ρομποτικές τεχνικές.
Ανάρρωση και παρακολούθηση
Ο χρόνος ανάρρωσης εξαρτάται από το είδος της επέμβασης, για παράδειγμα αν πρόκειται για ενδοσκοπική εκτομή ή για επέμβαση στο πάγκρεας ή στο ήπαρ. Μετά τη θεραπεία χρειάζεται τακτική παρακολούθηση με εξετάσεις, γιατί ορισμένοι όγκοι μπορεί να επανεμφανιστούν.
Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό;
Απευθυνθείτε σε γιατρό αν έχετε επίμονο πόνο στην κοιλιά, διάρροια, ανεξήγητη απώλεια βάρους ή αίμα από το ορθό, καθώς και αν εμφανίζετε επεισόδια έξαψης του προσώπου με διάρροια ή επεισόδια χαμηλού σακχάρου. Αν μια εξέταση έδειξε νευροενδοκρινή όγκο, η εκτίμηση από χειρουργό με εμπειρία στη χειρουργική του παγκρέατος και του πεπτικού βοηθά να αποφασιστεί αν και πώς θα αφαιρεθεί. Μπορείτε επίσης να ζητήσετε δεύτερη χειρουργική γνώμη.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η επιβίωση στους νευροενδοκρινείς όγκους;
Η επιβίωση διαφέρει πολύ από ασθενή σε ασθενή. Εξαρτάται από τη θέση και το μέγεθος του όγκου, τον βαθμό και το στάδιο, την επέκταση σε λεμφαδένες ή στο ήπαρ και από το αν ο όγκος αφαιρείται πλήρως χειρουργικά. Τη δική σας πρόγνωση μπορεί να την εκτιμήσει η ιατρική ομάδα που γνωρίζει τα αποτελέσματα των εξετάσεών σας.
Είναι καρκίνος ο νευροενδοκρινής όγκος;
Οι νευροενδοκρινείς όγκοι του πεπτικού θεωρούνται μορφή καρκίνου, συνήθως όμως αναπτύσσονται αργά. Η συμπεριφορά τους διαφέρει: στο πάγκρεας, για παράδειγμα, τα περισσότερα ινσουλινώματα είναι καλοήθη, ενώ τα περισσότερα γλουκαγονώματα είναι κακοήθη.
Τι ισχύει για τους νευροενδοκρινείς όγκους του στομάχου;
Μπορεί να μην προκαλούν συμπτώματα. Ο κίνδυνος αυξάνεται σε παθήσεις που μειώνουν το οξύ του στομάχου, όπως η ατροφική γαστρίτιδα και η κακοήθης αναιμία. Οι μικροί όγκοι του εσωτερικού τοιχώματος μπορεί να αφαιρεθούν ενδοσκοπικά.
Τι είναι το καρκινοειδές σύνδρομο;
Είναι ένα σύνολο συμπτωμάτων που εμφανίζεται όταν ο όγκος έχει επεκταθεί στο ήπαρ και οι ορμόνες του παραμένουν στον οργανισμό. Περιλαμβάνει έξαψη του προσώπου, διάρροια, συριγμό στην αναπνοή και γρήγορους καρδιακούς παλμούς.
Πότε χειρουργούνται οι νευροενδοκρινείς όγκοι του παγκρέατος;
Η απόφαση εξαρτάται από το αν ο όγκος παράγει ορμόνες, από το στάδιο και τον βαθμό του, από τον αριθμό των όγκων και από την επέκτασή τους. Ανάλογα με τη θέση γίνεται εκπυρήνιση, περιφερική παγκρεατεκτομή ή επέμβαση Whipple, ενώ μικροί όγκοι χαμηλού βαθμού μπορεί να παρακολουθούνται.
Πηγές
- National Cancer Institute - Gastrointestinal Neuroendocrine Tumors Treatment (PDQ)
- National Cancer Institute - Pancreatic Neuroendocrine Tumors Treatment (PDQ)
- Cancer Research UK - Neuroendocrine tumours (NETs)
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εξέταση. Κάθε περίπτωση αξιολογείται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό.
Κλείστε ένα ραντεβού για αξιολόγηση
Αν έχετε διάγνωση ή εξετάσεις που δείχνουν νευροενδοκρινή όγκο, μπορείτε να ζητήσετε προσωπική εκτίμηση της περίπτωσής σας. Συμπληρώστε τη φόρμα για να επικοινωνήσουμε μαζί σας.