Η ραγάδα πρωκτού είναι μια αρκετά συχνή πάθηση και σχετίζεται με την σχάση του επιθηλίου του πρωκτού. Η σχάση αυτή μπορεί να φτάνει ακόμα και ως τις ίνες του έσω σφιγκτήρα του πρωκτού, επιβαρύνοντας σημαντικά τον ασθενή και επηρεάζοντας την λειτουργία του σφιγκτήρα.
Σε χρόνια φάση, αναπτύσσεται μια αιμορροΐδα (συνοδός ή φρουρός αιμορροΐδα) ως αποτέλεσμα της χρόνιας διαδικασίας επούλωσης. Σε κάποιες ιδιαίτερες χρόνιες περιπτώσεις η αιμορροΐδα αυτή μετατρέπεται σε υπερτροφική δερματική πτυχή (skin tag) .
Ο μηχανισμός δημιουργίας και συντήρησης της ραγάδας είναι ότι κάθε φορά που προκαλείται κένωση, οι ίνες του σφιγκτήρα που διατείνονται κυκλοτερώς ώστε να βοηθήσουν την κένωση, οδηγούν στην χρόνια σχάση της περιοχής όπου εντοπίζεται η ραγάδα. Επειδή το επιθήλιο στην περιοχή του πρωκτοδέρματος όπου αναπτύσσεται η ραγάδα έχει άφθονες και ευαίσθητες νευρικές απολήξεις, το σχίσιμο ακριβώς στην περιοχή αυτή προκαλεί πόνο, ιδίως στην οξεία ραγάδα.
Αίτια της ραγάδας είναι δυσκοιλιότητα, υπερτονία του σφιγκτήρα, φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου, όπως η νόσος Crohn και η ελκώδης κολίτιδα, μαιευτικές κακώσεις.
Συμπτώματά της, είναι πόνος, αιμορραγία, παρουσία βλέννης στα κόπρανα, περιπρωκτικός κνησμός.
Η διάγνωση γίνεται κλινικά, με δακτυλική εξέταση και ορθοσκοπικά. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να συστήνεται και η κολονοσκόπηση για να αποκλειστούν άλλες αιτίες που δυνητικά θα μπορούσαν να προκαλέσουν αιμορραγία.
Η θεραπεία της ραγάδας είναι συντηρητική ή χειρουργική. Το τι θα εφαρμοσθεί εξαρτάται από την κατάσταση των αιμορροΐδων, την ηλικία του ασθενή και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας του.
Συντηρητική θεραπεία : ειδικές αλοιφές τρινιτρικής γλυκερίνης
Χειρουργική θεραπεία:
- θεραπεία με χειρουργικό Laser
- Διαστολή του δακτυλίου
Η θεραπεία βήμα-βήμα
Η αντιμετώπιση ξεκινά συντηρητικά, γιατί οι περισσότερες ραγάδες επουλώνονται χωρίς επέμβαση. Βασικός στόχος είναι τα μαλακά κόπρανα: τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, άφθονα υγρά και, όταν χρειάζεται, συμπληρώματα φυτικών ινών ή ήπια υπακτικά. Τα χλιαρά εδρόλουτρα μετά την κένωση και τα απλά παυσίπονα ανακουφίζουν από τον πόνο. Με αυτά τα μέτρα επουλώνονται περίπου οι μισές οξείες ραγάδες.
Αν η ραγάδα δεν κλείνει, προστίθεται αλοιφή που χαλαρώνει τον σφιγκτήρα, όπως η τρινιτρική γλυκερίνη ή ένας αναστολέας διαύλων ασβεστίου. Η θεραπεία διαρκεί συνήθως έως 8 εβδομάδες. Η τρινιτρική γλυκερίνη προκαλεί συχνά πονοκέφαλο, ενώ οι αναστολείς διαύλων ασβεστίου έχουν παρόμοια αποτελέσματα με λιγότερες παρενέργειες.
Στη χρόνια ραγάδα που δεν επουλώνεται με τις αλοιφές, μία επιλογή είναι η ένεση αλλαντικής τοξίνης (botox) στον σφιγκτήρα, που τον χαλαρώνει προσωρινά. Έχει παρόμοια αποτελέσματα με τις αλοιφές και σε μικρό ποσοστό ασθενών προκαλεί παροδική ακράτεια.
Η χειρουργική θεραπεία είναι η πιο αποτελεσματική. Η πλάγια έσω σφιγκτηροτομή επουλώνει τουλάχιστον το 88% των ραγάδων, έχει όμως κίνδυνο ακράτειας. Γι’ αυτό αποφεύγεται σε ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, προηγούμενες επεμβάσεις στον πρωκτό ή κάκωση του σφιγκτήρα από τοκετό, όπου υπάρχουν εναλλακτικές τεχνικές. Η επιλογή της μεθόδου γίνεται πάντα εξατομικευμένα.
Πηγές: NHS, Anal fissure· American Family Physician, Management of Anal Fissures: Guidelines From the American Society of Colon and Rectal Surgeons (2024).
Οξεία και χρόνια ραγάδα
Ανάλογα με τη χρονική πορεία, η ραγάδα διακρίνεται σε δύο μορφές. Η οξεία ραγάδα έχει πρόσφατη έναρξη και στις περισσότερες περιπτώσεις ανταποκρίνεται στη συντηρητική αγωγή. Όταν η σχάση παραμένει για παρατεταμένο διάστημα ή υποτροπιάζει επανειλημμένα, χαρακτηρίζεται ως χρόνια. Στη χρόνια μορφή ο μόνιμα συσπασμένος σφιγκτήρας διατηρεί τη βλάβη ανοιχτή, εμποδίζοντας τη φυσιολογική επούλωση, και γι’ αυτό η αντιμετώπιση στρέφεται στη χαλάρωση του σφιγκτηριακού τόνου.
Πότε απαιτείται πρόσθετος έλεγχος
Σε τυπική εικόνα ραγάδας, η κλινική εξέταση συνήθως επαρκεί για τη διάγνωση. Υπάρχουν όμως περιστάσεις που επιβάλλουν πληρέστερη διερεύνηση: ραγάδες που εντοπίζονται σε ασυνήθιστη θέση ή είναι πολλαπλές, βλάβες που δεν επουλώνονται παρά τη σωστή αγωγή, αιμορραγία που δεν δικαιολογείται από την κλινική εικόνα, ή συνοδά συμπτώματα όπως αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου και ανεξήγητη απώλεια βάρους. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο πλήρης ενδοσκοπικός έλεγχος είναι απαραίτητος, ώστε να αποκλειστούν υποκείμενες παθήσεις του εντέρου.
Μετεγχειρητική πορεία και ανάρρωση
Μετά τη χειρουργική αντιμετώπιση, ο ασθενής επιστρέφει συνήθως στο σπίτι του την ίδια ημέρα. Ο πόνος υποχωρεί αισθητά μέσα στις πρώτες ημέρες, ενώ η πλήρης επούλωση ολοκληρώνεται σταδιακά τις επόμενες εβδομάδες. Κατά την περίοδο αυτή έχει σημασία η ρύθμιση των κενώσεων με επαρκή πρόσληψη υγρών και φυτικών ινών, η ήπια τοπική φροντίδα της περιοχής και η αποφυγή έντονης σωματικής καταπόνησης για μικρό χρονικό διάστημα. Ο προγραμματισμένος επανέλεγχος επιβεβαιώνει την ομαλή επούλωση και την απουσία υποτροπής.
Πρόληψη
Η αποφυγή της δυσκοιλιότητας αποτελεί τον σημαντικότερο προληπτικό παράγοντα. Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, η επαρκής ενυδάτωση και η αποφυγή παρατεταμένης προσπάθειας κατά την κένωση μειώνουν τον κίνδυνο τραυματισμού του πρωκτικού δέρματος. Η έγκαιρη αντιμετώπιση κάθε διαταραχής των κενώσεων, είτε πρόκειται για δυσκοιλιότητα είτε για διάρροια, συμβάλλει στην προστασία της ευαίσθητης αυτής περιοχής και στη μείωση των υποτροπών.
Συχνές ερωτήσεις για τη ραγάδα πρωκτού
Τι είναι η ραγάδα πρωκτού;
Η ραγάδα πρωκτού είναι μια αρκετά συχνή πάθηση που σχετίζεται με τη σχάση του επιθηλίου του πρωκτού. Η σχάση αυτή μπορεί να φτάνει ακόμα και ως τις ίνες του έσω σφιγκτήρα, επιβαρύνοντας σημαντικά τον ασθενή και επηρεάζοντας τη λειτουργία του σφιγκτήρα.
Ποια είναι τα συμπτώματα της ραγάδας πρωκτού;
Τα κύρια συμπτώματα είναι:
- Πόνος
- Αιμορραγία
- Παρουσία βλέννης στα κόπρανα
- Περιπρωκτικός κνησμός
Ο πόνος είναι ιδιαίτερα έντονος στην οξεία ραγάδα, καθώς το επιθήλιο της περιοχής έχει άφθονες και ευαίσθητες νευρικές απολήξεις.
Ποια είναι τα αίτια της ραγάδας πρωκτού;
Τα αίτια της ραγάδας είναι:
- Δυσκοιλιότητα
- Υπερτονία του σφιγκτήρα
- Φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου, όπως η νόσος Crohn και η ελκώδης κολίτιδα
- Μαιευτικές κακώσεις
Πώς γίνεται η διάγνωση της ραγάδας πρωκτού;
Η διάγνωση γίνεται κλινικά, με δακτυλική εξέταση και ορθοσκοπικά. Σε κάθε περίπτωση συστήνεται και κολονοσκόπηση, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες που δυνητικά θα μπορούσαν να προκαλέσουν αιμορραγία.
Πώς αντιμετωπίζεται η ραγάδα πρωκτού;
Η θεραπεία είναι συντηρητική ή χειρουργική. Η επιλογή εξαρτάται από την κατάσταση των αιμορροΐδων, την ηλικία του ασθενή και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας του.
Συντηρητική θεραπεία: ειδικές αλοιφές τρινιτρικής γλυκερίνης.
Χειρουργική θεραπεία: πλάγια εσωτερική σφιγκτηροτομή ή θεραπεία με χειρουργικό Laser.
Τι είναι η συνοδός (φρουρός) αιμορροΐδα;
Σε χρόνια φάση της ραγάδας αναπτύσσεται μια αιμορροΐδα (συνοδός ή φρουρός αιμορροΐδα) ως αποτέλεσμα της χρόνιας διαδικασίας επούλωσης. Σε κάποιες ιδιαίτερες χρόνιες περιπτώσεις, η αιμορροΐδα αυτή μετατρέπεται σε υπερτροφική δερματική πτυχή (skin tag).
Γιατί η ραγάδα πρωκτού προκαλεί τόσο έντονο πόνο;
Κάθε φορά που προκαλείται κένωση, οι ίνες του σφιγκτήρα διατείνονται κυκλοτερώς, οδηγώντας στη χρόνια σχάση της περιοχής όπου εντοπίζεται η ραγάδα. Επειδή το επιθήλιο στην περιοχή του πρωκτοδέρματος έχει άφθονες και ευαίσθητες νευρικές απολήξεις, το σχίσιμο προκαλεί έντονο πόνο, ιδίως στην οξεία ραγάδα.
Πόσο καιρό χρειάζεται για να επουλωθεί μια ραγάδα;
Οι περισσότερες ραγάδες επουλώνονται από μόνες τους με απλά μέτρα, όπως φυτικές ίνες, υγρά και εδρόλουτρα. Όταν η ραγάδα διαρκεί περισσότερο από έξι εβδομάδες, χαρακτηρίζεται χρόνια και συνήθως χρειάζεται φαρμακευτική ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Χρειάζεται πάντα χειρουργείο για τη ραγάδα;
Όχι. Οι περισσότερες ραγάδες επουλώνονται με ρύθμιση των κενώσεων, εδρόλουτρα και, αν χρειαστεί, αλοιφές. Η επέμβαση συστήνεται όταν η ραγάδα δεν επουλώνεται με αυτά τα μέτρα ή υποτροπιάζει.
Εμφανίζεται ραγάδα πρωκτού στα παιδιά;
Ναι. Η ραγάδα είναι συχνή στα μικρά παιδιά και συνήθως οφείλεται σε δυσκοιλιότητα, γι' αυτό η αντιμετώπισή της είναι το πιο σημαντικό βήμα. Αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή δεν βελτιώνονται μέσα σε 7 ημέρες, το παιδί πρέπει να το δει γιατρός.
Μπορεί μια ραγάδα να κρύβει κάτι πιο σοβαρό;
Οι περισσότερες ραγάδες οφείλονται σε τραυματισμό από σκληρά ή συχνά κόπρανα. Όταν όμως η ραγάδα βρίσκεται σε ασυνήθιστη θέση ή είναι πολλαπλή, μπορεί να σχετίζεται με άλλες παθήσεις, όπως η νόσος Crohn, και χρειάζεται διερεύνηση. Επίσης, η αιμορραγία από τον πρωκτό μπορεί να έχει και άλλες αιτίες, όπως οι αιμορροΐδες.
