Θα χρειαστώ κολοστομία μετά από χειρουργείο εντέρου;

Είναι από τις πρώτες ερωτήσεις που ακούγονται μόλις τεθεί το ενδεχόμενο ενός χειρουργείου στο έντερο, και πολύ συχνά προηγείται ακόμη και της ερώτησης για την ίδια τη νόσο. Ο φόβος της «παρά φύσιν έδρας»είναι απόλυτα κατανοητός. Στηρίζεται όμως σε μεγάλο βαθμό σε μια εικόνα της χειρουργικής του εντέρου που έχει αλλάξει ουσιαστικά τις τελευταίες δεκαετίες.

Η σύντομη απάντηση είναι ότι δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς στομία και ότι, όταν χρειάζεται, στις περισσότερες περιπτώσεις είναι προσωρινή. Παρακάτω θα δείτε τι ακριβώς είναι η στομία, πότε μπορεί να αποφευχθεί η μόνιμη κολοστομία, πώς κλείνει η προσωρινή και τι αλλάζει στην πράξη στην καθημερινότητα.

Διαβάστε για τον καρκίνο του ορθούΕπικοινωνήστε μαζί μας

Τι είναι η στομία, η κολοστομία και η ειλεοστομία

Στομία ονομάζεται το άνοιγμα που δημιουργεί ο χειρουργός στο κοιλιακό τοίχωμα, ώστε το έντερο να επικοινωνεί απευθείας με το εξωτερικό. Τα κόπρανα δεν περνούν πλέον από τον πρωκτό, αλλά συλλέγονται σε έναν ειδικό σάκο συλλογής που εφαρμόζει στο δέρμα γύρω από το άνοιγμα.

Ανάλογα με το τμήμα του εντέρου που χρησιμοποιείται, υπάρχουν δύο βασικοί τύποι:

• Κολοστομία: το άνοιγμα δημιουργείται από το παχύ έντερο. Το περιεχόμενο είναι συνήθως πιο σχηματισμένο, ιδιαίτερα όταν η στομία προέρχεται από κατώτερο τμήμα του παχέος εντέρου.
• Ειλεοστομία: το άνοιγμα δημιουργείται από το τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου, τον ειλεό. Το περιεχόμενο είναι πιο υδαρές, επειδή δεν έχει περάσει από το παχύ έντερο, όπου γίνεται η απορρόφηση μεγάλου μέρους των υγρών του εντερικού περιεχομένου. Γι’ αυτό και οι ασθενείς με ειλεοστομία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή όσον αφορά την ενυδάτωση και συχνότερο έλεγχο των ηλεκτρολύτών.

Ο παλαιότερος όρος «παρά φύσιν έδρα», που ακούγεται ακόμη, εννοεί ακριβώς το ίδιο πράγμα. Σήμερα χρησιμοποιούνται οι όροι στομία, κολοστομία και ειλεοστομία.

Πώς μοιάζει μια στομία

. Το μέγεθός της είναι λίγα εκατοστά και συνήθως συρρικνώνεται τις πρώτες εβδομάδες μετά την επέμβαση, καθώς υποχωρεί το οίδημα, φτάνοντας στο τελικό της μέγεθος περίπου στις οκτώ εβδομάδες. Δεν διαθέτει αισθητικές νευρικές απολήξεις, επομένως δεν πονάει όταν την αγγίζετε ή την καθαρίζετε. Μπορεί να ματώσει ελαφρά στην επαφή, κάτι που είναι φυσιολογικό. Το δέρμα γύρω της, αντίθετα, είναι ευαίσθητο και χρειάζεται σωστή φροντίδα.

Προσωρινή ή μόνιμη στομία: η διάκριση που έχει σημασία

Η προσωρινή ή προστατευτική στομία

Όταν αφαιρείται ένα τμήμα του εντέρου, τα δύο υγιή άκρα ενώνονται μεταξύ τους. Η ένωση αυτή ονομάζεται αναστόμωση και χρειάζεται χρόνο για να επουλωθεί. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως σε χαμηλές αναστομώσεις στο ορθό, ο χειρουργός δημιουργεί μια προσωρινή στομία, συνήθως ειλεοστομία, ώστε τα κόπρανα να παρακάμπτουν την αναστόμωση όσο αυτή επουλώνεται.

Η προσωρινή στομία δηλαδή δεν είναι η θεραπεία. Είναι δικλείδα ασφαλείας που περιορίζει τις συνέπειες σε περίπτωση που η αναστόμωση δεν επουλωθεί ομαλά. Οι προσωρινές στομίες μένουν συνήθως τρεις έως έξι μήνες, αν και ο χρόνος εξαρτάται από την επούλωση, από το αν χρειάζεται συμπληρωματική ογκολογική θεραπεία και από τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Δεν υπάρχει αυστηρό χρονικό όριο και ορισμένοι ασθενείς ζουν με τη στομία για μεγαλύτερο διάστημα πριν από το κλείσιμο.

Προσωρινή στομία μπορεί επίσης να χρειαστεί σε επείγουσες καταστάσεις. Σε ασθενείς που προσέρχονται με απόφραξη ή ρήξη του εντέρου από τον όγκο, μια επιλογή είναι η αντιμετώπιση της απόφραξης με στομία σε πρώτο χρόνο και η ριζική αντιμετώπιση του όγκου σε δεύτερο χρόνο.

Η μόνιμη στομία

Μόνιμη στομία απαιτείται όταν ο σφιγκτηριακός μηχανισμός του πρωκτού δεν μπορεί να διατηρηθεί. Αυτό συμβαίνει κατά κύριο λόγο όταν ο όγκος διηθεί τον σφιγκτήρα ή τον πρωκτικό σωλήνα και πρέπει να αφαιρεθεί μαζί με το ορθό, οπότε δεν υπάρχει πλέον ανατομική δυνατότητα φυσιολογικής κένωσης.

Πότε μπορεί να αποφευχθεί η μόνιμη κολοστομία

Στον καρκίνο του ορθού, η διατήρηση του σφιγκτήρα είναι σήμερα ρητός στόχος της θεραπείας, μαζί με το βέλτιστο ογκολογικό αποτέλεσμα. Όπως περιγράφεται στη σελίδα για τον καρκίνο του ορθού, η ριζική εκτομή του όγκου βασίζεται στις αρχές της ολικής μεσοορθικής εκτομής και μπορεί να πραγματοποιηθεί με σφιγκτηροσωστικές τεχνικές, όπως η χαμηλή πρόσθια εκτομή και η μεσοσφιγκτηριακή εκτομή. Οι τεχνικές αυτές δίνουν στον ασθενή τη δυνατότητα φυσιολογικής κένωσης μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.

Τρεις παράγοντες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό αν η μόνιμη στομία μπορεί να αποφευχθεί:

• Η ακριβής θέση και η έκταση του όγκου. Η μαγνητική τομογραφία αποτελεί τη διαγνωστική μέθοδο εκλογής για την τοπική σταδιοποίηση και δίνει καθοριστικές πληροφορίες για το αν μπορεί να διασωθεί ο σφιγκτήρας.
• Η προεγχειρητική θεραπεία. Η εισαγωγική ακτινοθεραπεία ή ο συνδυασμός συστηματικής θεραπείας και ακτινοθεραπείας μπορεί να μικρύνει τον όγκο πριν από το χειρουργείο και να ανοίξει έτσι περισσότερες χειρουργικές επιλογές.
• Η εμπειρία του χειρουργού και του κέντρου. Η ολική μεσοορθική εκτομή και οι σφιγκτηροσωστικές επεμβάσεις είναι τεχνικά απαιτητικές και η ποιότητα του χειρουργείου βαραίνει καθοριστικά στο τελικό αποτέλεσμα.

Μόνο στις περιπτώσεις όπου ο όγκος διηθεί τον σφιγκτήρα ή τον πρωκτικό σωλήνα, τότε προτεραιότητα δίνεται στο βέλτιστο ογκολογικό αποτέλεσμα και σε αυτές τις περιπτώσεις ενδείκνυται η διενέργεια της λεγόμενης κοιλιοπερινεϊκή εκτομή, η οποία συνοδεύεται από μόνιμη κολοστομία. Η επέμβαση, ανάλογα με το στάδιο και το εξατομικευμένο πρωτόκολλο, μπορεί να γίνει ανοιχτά, λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά. Αντίστοιχα, στον καρκίνο του παχέος εντέρου η βασική αρχή είναι η πλήρης μεσοκολική εκτομή με κεντρική αγγειακή απολίνωση, όπου η ανάγκη για στομία δεν υφίσταται.

Στομία χωρίς καρκίνο

Η στομία δεν αφορά μόνο τον καρκίνο. Μπορεί να χρειαστεί και σε καλοήθεις παθήσεις, όπως σε επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα με διάτρηση και γενικευμένη περιτονίτιδα, σε νόσο Crohn και ελκώδη κολίτιδα και σε τραυματισμούς του εντέρου, που συνυπάρχει γενικευμένη περιτονίτιδα . Σε αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις η στομία είναι προσωρινή και δίνει χρόνο για την απαραίτητη επούλωση αναστομώσεων και την αποφυγή σοβαρών κινδύνων για την ζωή των ασθενών σε περιπτώσεις σηπτικής περιτονίτιδας.

Πώς γίνεται το κλείσιμο της στομίας

Η επαναφορά ή το κλείσιμο της στομίας είναι μια δεύτερη, μικρότερη επέμβαση, κατά την οποία το έντερο αποκολλάται από το κοιλιακό τοίχωμα και επανασυνδέεται, ώστε να αποκατασταθεί η φυσιολογική πορεία των κοπράνων.

Πριν προγραμματιστεί το κλείσιμο, ο χειρουργός συνήθως ελέγχει ότι:

• η αναστόμωση έχει επουλωθεί πλήρως, με απεικονιστικό και ενδοσκοπικό έλεγχο,
• έχει ολοκληρωθεί ή προγραμματιστεί κατάλληλα η συμπληρωματική ογκολογική θεραπεία, όπου αυτή απαιτείται,
• η γενική κατάσταση του ασθενούς επιτρέπει μια ακόμη επέμβαση.

Μετά το κλείσιμο, η λειτουργία του εντέρου χρειάζεται χρόνο για να σταθεροποιηθεί. Είναι συνηθισμένο τους πρώτους μήνες να υπάρχουν συχνότερες ή πιο επείγουσες κενώσεις. Ειδικά μετά από χαμηλές αναστομώσεις στο ορθό, μπορεί να εμφανιστεί το λεγόμενο σύνδρομο χαμηλής πρόσθιας εκτομής, με μεταβολές στη συχνότητα και τον έλεγχο των κενώσεων, το οποίο βελτιώνεται σταδιακά, κυρίως μέσα στο πρώτο εξάμηνο, χωρίς ωστόσο να επανέρχεται πάντοτε πλήρως η προηγούμενη λειτουργία. Αντιμετωπίζεται με διαιτητικά, φαρμακευτικά και υποστηρικτικά μέτρα.

Η ζωή με στομία: τι αλλάζει πραγματικά

Διατροφή

Τις πρώτες τέσσερις έως έξι εβδομάδες μετά τη δημιουργία της στομίας η διατροφή είναι συνήθως εύπεπτη και χαμηλή σε φυτικές ίνες, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος απόφραξης και να σταθεροποιηθεί η λειτουργία της στομίας. Στη συνέχεια οι τροφές μπαίνουν ξανά σταδιακά, μία κάθε φορά, για να δείτε ποιες σας πηγαίνουν καλά. Ένα απλό ημερολόγιο τροφών βοηθά πολύ σε αυτή τη φάση.

Μετά την περίοδο προσαρμογής, οι περισσότεροι ασθενείς με κολοστομία επιστρέφουν σε μια κανονική, ισορροπημένη διατροφή. Στην ειλεοστομία απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή στην πρόσληψη υγρών και άλατος, λόγω των αυξημένων απωλειών. Οι οδηγίες για τη διατροφή είναι πάντα προσωπικές και τις δίνει η θεραπευτική ομάδα, μαζί με εξειδικευμένο νοσηλευτή στομίας ή κλινικό διαιτολόγο.

Πιθανές επιπλοκές

Οι περισσότερες επιπλοκές της στομίας αντιμετωπίζονται, ειδικά όταν εντοπιστούν έγκαιρα. Οι πιο συχνές είναι:

• ερεθισμός του δέρματος γύρω από τη στομία, συνήθως από κακή εφαρμογή του συστήματος συλλογής,
• παραστομιακή κήλη, δηλαδή ένα φούσκωμα στο κοιλιακό τοίχωμα γύρω από τη στομία,
• πρόπτωση ή, αντίθετα, εισολκή και στένωση της στομίας,
• αφυδάτωση και διαταραχές ηλεκτρολυτών, κυρίως σε ειλεοστομία με υψηλή παροχή,
• επεισόδια απόφραξης, συνήθως μετά από τροφές πλούσιες σε αδιάλυτες ίνες.

Η θέση της στομίας σχεδιάζεται ιδανικά πριν από την επέμβαση, με τον ασθενή σε όρθια και καθιστή θέση, ώστε να αποφεύγονται πτυχές, ουλές και η γραμμή της ζώνης. Όταν η σήμανση γίνει σωστά, τα προβλήματα με το σύστημα συλλογής είναι πολύ λιγότερα.

Καθημερινότητα, εργασία και κοινωνική ζωή

Τα σύγχρονα συστήματα στομίας είναι επίπεδα, διακριτικά κάτω από τα ρούχα και σχεδιασμένα ώστε να περιορίζουν τις οσμές. Οι περισσότεροι ασθενείς επιστρέφουν στην εργασία τους, ταξιδεύουν, κάνουν μπάνιο κανονικά και αθλούνται, με τις όποιες προσαρμογές χρειάζονται και μετά από συνεννόηση με τη θεραπευτική τους ομάδα. Για δραστηριότητες που καταπονούν έντονα τα κοιλιακά, καλό είναι να ρωτήσετε πρώτα, λόγω του κινδύνου παραστομιακής κήλης.

Η ψυχολογική προσαρμογή είναι εξίσου σημαντική με τη σωματική. Η υποστήριξη από εξειδικευμένο νοσηλευτή στομίας, από το οικογενειακό περιβάλλον και, όπου χρειάζεται, από ομάδες ασθενών, κάνει ουσιαστική διαφορά στους πρώτους μήνες.

Τι αξίζει να ρωτήσετε τον χειρουργό σας

Πριν από την επέμβαση, οι παρακάτω ερωτήσεις βοηθούν να έχετε ρεαλιστική εικόνα:

• Με βάση τη μαγνητική τομογραφία, μπορεί να διασωθεί ο σφιγκτήρας στη δική μου περίπτωση;
• Αν χρειαστεί στομία, θα είναι προσωρινή ή μόνιμη, και με ποια πιθανότητα;
• Αν είναι προσωρινή, πότε περίπου προγραμματίζεται το κλείσιμό της και από τι εξαρτάται;
• Η επέμβαση μπορεί να γίνει λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά;
• Θα γίνει προεγχειρητική σήμανση της θέσης της στομίας;
• Ποιος θα με εκπαιδεύσει στη φροντίδα της στομίας και σε ποιον απευθύνομαι μετά την έξοδο από το νοσοκομείο;

Σε σύνθετα περιστατικά, ιδιαίτερα όταν έχει ήδη προταθεί μόνιμη κολοστομία, μια δεύτερη χειρουργική γνώμη από εξειδικευμένο κέντρο είναι απολύτως θεμιτή και συχνά χρήσιμη.

Συχνές ερωτήσεις

Πού απευθύνεστε

Η απόφαση για το αν θα χρειαστεί στομία δεν παίρνεται ποτέ μόνη της. Προκύπτει από τη σταδιοποίηση, το θεραπευτικό πλάνο που έχει στηθεί για τον συγκεκριμένο ασθενή και τις τεχνικές δυνατότητες της επέμβασης. Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης και η ομάδα του αντιμετωπίζουν περιστατικά κολοορθικού καρκίνου με σύγχρονα διεπιστημονικά πρωτόκολλα και σφιγκτηροσωστικές τεχνικές. Για ραντεβού ή αξιολόγηση της περίπτωσής σας μπορείτε να δείτε τα στοιχεία επικοινωνίας.

Σχετικό άρθρο: Ποιοι πολύποδες του εντέρου γίνονται καρκίνος;

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Κάθε περιστατικό αξιολογείται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό.

Πηγές

Ρωτήστε τον καθηγητή...

Στείλε την απορία σας. Ο Καθηγητής απαντά μέσα από podcast ή σύντομα βίντεο.

Μείνετε ενημερωμένοι, κάντε εγγραφή στο YouTube, TikTok ή Spotify για να δείτε πότε απαντήθηκε η δική σας ερώτηση!

❝ Μην χάσετε την απάντηση στην ερώτησή σας! Συμπληρώστε το email σας και θα σας στείλουμε ειδοποίηση μόλις δημοσιευτεί. ❞

Όνομα

Επώνυμο

Τηλέφωνο επικοινωνίας

Email

Message

* Οι απαντήσεις είναι γενικής ενημέρωσης και δεν υποκαθιστούν ιατρική εξέταση

Συναινώ να δημοσιευτεί η ερώτηση μου ανώνυμα σε podcast/βίντεο.

Αποδέχομαι την πολιτική απορρήτου της ιστοσελίδας

Αποστολή