Τα επινεφρίδια είναι δύο μικροί αδένες που βρίσκονται πάνω από κάθε νεφρό. Παράγουν ορμόνες όπως η κορτιζόλη, η αλδοστερόνη, η αδρεναλίνη και η νοραδρεναλίνη, που ρυθμίζουν, μεταξύ άλλων, την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο, την ισορροπία αλατιού και νερού και την αντίδραση του οργανισμού στο στρες.
Παθήσεις επινεφριδίων: σύντομη απάντηση
Οι χειρουργικές παθήσεις των επινεφριδίων αφορούν όγκους που παράγουν ορμόνες σε περίσσεια. Τέτοιοι είναι το φαιοχρωμοκύτωμα, οι βλάβες που προκαλούν σύνδρομο Cushing και ο πρωτοπαθής υπεραλδοστερονισμός (σύνδρομο Conn). Χειρουργική εκτίμηση χρειάζονται επίσης οι μάζες με υποψία καρκίνου ή άγνωστης αιτίας. Όταν χρειάζεται θεραπεία, γίνεται επινεφριδεκτομή, δηλαδή αφαίρεση του επινεφριδίου, λαπαροσκοπικά με λίγες μικρές τομές ή ανοιχτά. Συνήθως η νοσηλεία διαρκεί 1 έως 2 ημέρες.
- Συμπτώματα: υψηλή αρτηριακή πίεση, κρίσεις πονοκεφάλου, εφίδρωσης και ταχυπαλμίας ή αλλαγές στο σώμα από την περίσσεια κορτιζόλης.
- Διάγνωση: μετρήσεις ορμονών σε αίμα, ούρα ή σάλιο και αξονική ή μαγνητική τομογραφία.
- Θεραπεία: επινεφριδεκτομή, λαπαροσκοπική ή ανοιχτή, ή φάρμακα σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
- Μετά την επέμβαση: πιθανή ανάγκη ορμονικής υποκατάστασης και τακτική παρακολούθηση.
Ποιες είναι οι συχνότερες παθήσεις των επινεφριδίων;
Οι παθήσεις των επινεφριδίων προκύπτουν είτε από υπερβολική είτε από ανεπαρκή παραγωγή ορμονών. Όσες χρειάζονται χειρουργική αντιμετώπιση οφείλονται σε όγκο του αδένα:
- Φαιοχρωμοκύτωμα: σπάνιος όγκος που απελευθερώνει υπερβολικές ποσότητες ορμονών και επηρεάζει τους καρδιακούς παλμούς και την πίεση.
- Σύνδρομο Cushing: παρατεταμένη περίσσεια κορτιζόλης. Η συχνότερη αιτία είναι η μακροχρόνια λήψη κορτικοστεροειδών, μερικές φορές όμως ευθύνεται όγκος του επινεφριδίου.
- Πρωτοπαθής υπεραλδοστερονισμός (σύνδρομο Conn): στις περισσότερες περιπτώσεις οφείλεται σε καλοήθη όγκο του επινεφριδίου που παράγει αλδοστερόνη.
- Καρκίνος του επινεφριδίου, όπως το φλοιοεπινεφριδιακό καρκίνωμα.
- Μάζα επινεφριδίου άγνωστης αιτίας, που μπορεί να βρεθεί σε εξέταση για άλλο λόγο.
Υπάρχουν και παθήσεις με ανεπαρκή παραγωγή ορμονών, όπως η νόσος του Addison, όπου τα επινεφρίδια δεν παράγουν αρκετή κορτιζόλη.
Ποια συμπτώματα προκαλούν;
Τα συμπτώματα εξαρτώνται από την ορμόνη που παράγεται σε περίσσεια, ενώ ορισμένοι όγκοι δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα.
- Φαιοχρωμοκύτωμα: αιφνίδιες κρίσεις με πονοκέφαλο, έντονη εφίδρωση, αίσθημα παλμών, υψηλή πίεση, ωχρότητα, ναυτία, άγχος και τρέμουλο
- Σύνδρομο Cushing: αύξηση βάρους, στρογγυλό πρόσωπο, εύκολοι μώλωπες και φαρδιές μωβ ραγάδες, ενώ στις γυναίκες περισσότερο τρίχωμα στο πρόσωπο ή ακανόνιστη περίοδος
- Υπεραλδοστερονισμός: υψηλή πίεση, χαμηλό κάλιο στο αίμα, κόπωση, πονοκέφαλος, μυϊκή αδυναμία και μούδιασμα
Χωρίς θεραπεία, το φαιοχρωμοκύτωμα μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως αρρυθμίες, έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση ξεκινά με εξετάσεις που μετρούν τις ορμόνες και συνεχίζει με απεικόνιση. Ενδεικτικά:
- Εξετάσεις αίματος και ούρων για το φαιοχρωμοκύτωμα
- Κορτιζόλη ούρων 24 ωρών, κορτιζόλη σάλιου αργά το βράδυ και δοκιμασία καταστολής με χαμηλή δόση δεξαμεθαζόνης για το σύνδρομο Cushing, ενώ χαμηλή ACTH στο αίμα δείχνει πιθανή αιτία από όγκο του επινεφριδίου
- Αλδοστερόνη, ρενίνη και κάλιο για τον υπεραλδοστερονισμό
- Αξονική ή μαγνητική τομογραφία για τον εντοπισμό του όγκου
Στον υπεραλδοστερονισμό μπορεί να χρειαστεί καθετηριασμός των φλεβών των επινεφριδίων, για να φανεί ποιος αδένας παράγει την περίσσεια αλδοστερόνης. Η αξονική τομογραφία από μόνη της μπορεί να οδηγήσει σε αφαίρεση του λάθος επινεφριδίου.
Πότε χρειάζεται επινεφριδεκτομή και πώς γίνεται;
Η επινεφριδεκτομή προτείνεται όταν υπάρχει καρκίνος ή μάζα που μπορεί να είναι καρκίνος, καθώς και όταν ένας όγκος παράγει ορμόνες με βλαπτικές επιδράσεις. Οι περισσότεροι ασθενείς με φαιοχρωμοκύτωμα χρειάζονται χειρουργική αφαίρεση, ενώ στο σύνδρομο Cushing από όγκο του επινεφριδίου η επέμβαση είναι η συνηθέστερη θεραπεία. Στον υπεραλδοστερονισμό η αφαίρεση του όγκου μπορεί να ελέγξει τα συμπτώματα, αν και μερικές φορές χρησιμοποιούνται φάρμακα.
Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία, είτε λαπαροσκοπικά με μερικές μικρές τομές είτε ανοιχτά με μία μεγαλύτερη τομή. Η τεχνική επιλέγεται ανάλογα με την πάθηση, και ο αδένας που αφαιρείται εξετάζεται στο μικροσκόπιο. Στο φαιοχρωμοκύτωμα προηγείται για αρκετές εβδομάδες φαρμακευτική αγωγή με α-αναστολείς και μερικές φορές β-αναστολείς, ώστε να σταθεροποιηθούν οι παλμοί και η πίεση.
Οι παθήσεις των επινεφριδίων περιλαμβάνονται στο φάσμα της Γενικής Χειρουργικής του Καθηγητή Δρ. Αριστοτέλη Περράκη. Όπως και στη χειρουργική του θυρεοειδούς και των παραθυρεοειδών, η αντιμετώπιση των ενδοκρινικών παθήσεων απαιτεί στενή διεπιστημονική συνεργασία, ώστε η θεραπεία να εξατομικεύεται για κάθε ασθενή.
Πώς είναι η ανάρρωση;
Συνήθως μπορείτε να καθίσετε στο κρεβάτι και να περπατήσετε την ίδια ημέρα, ενώ η σίτιση ξεκινά με υγρά. Οι περισσότεροι ασθενείς βγαίνουν από το νοσοκομείο 1 έως 2 ημέρες μετά την επέμβαση, και η ανάρρωση είναι συνήθως ταχύτερη μετά από λαπαροσκοπική επινεφριδεκτομή.
Μετά την επέμβαση ο οργανισμός μπορεί να μην παράγει αρκετές ορμόνες, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις προκαλεί οξεία επινεφριδιακή κρίση. Αν αφαιρεθούν και οι δύο αδένες, χρειάζεται δια βίου υποκατάσταση κορτιζόλης και άλλων ορμονών. Στο σύνδρομο Conn μπορεί να συνεχιστεί η αντιυπερτασική αγωγή, ενώ μετά από αφαίρεση φαιοχρωμοκυτώματος το αποτέλεσμα είναι συνήθως καλό, με τακτικούς ελέγχους γιατί σε λίγους ασθενείς ο όγκος επανεμφανίζεται.
Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό;
Συζητήστε με τον γιατρό σας αν έχετε υψηλή πίεση μαζί με χαμηλό κάλιο, κρίσεις πονοκεφάλου με εφίδρωση και ταχυπαλμία, ή σημάδια συνδρόμου Cushing. Αν μια αξονική ή μαγνητική τομογραφία έδειξε μάζα στο επινεφρίδιο, χρειάζεται αξιολόγηση της ορμονικής λειτουργίας και του κινδύνου κακοήθειας, ώστε να αποφασιστεί αν πρέπει να αφαιρεθεί. Για σύνθετες περιπτώσεις μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη χειρουργική γνώμη.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι τα επινεφρίδια;
Είναι δύο μικροί αδένες που βρίσκονται πάνω από κάθε νεφρό. Παράγουν ορμόνες όπως η κορτιζόλη, η αλδοστερόνη, η αδρεναλίνη και η νοραδρεναλίνη, που βοηθούν στη ρύθμιση της πίεσης, του σακχάρου, του αλατιού και του νερού και στην αντίδραση στο στρες.
Μπορούν τα επινεφρίδια να ανεβάσουν την πίεση;
Ναι. Ο πρωτοπαθής υπεραλδοστερονισμός προκαλεί υψηλή πίεση και χαμηλό κάλιο, ενώ το φαιοχρωμοκύτωμα προκαλεί υψηλή πίεση, συχνά σε αιφνίδιες κρίσεις με πονοκέφαλο, εφίδρωση και ταχυπαλμία. Η αφαίρεση του όγκου μπορεί να ελέγξει τα συμπτώματα.
Είναι επικίνδυνος ένας όγκος στο επινεφρίδιο;
Πολλοί όγκοι των επινεφριδίων είναι καλοήθεις, όμως μπορεί να παράγουν ορμόνες με σοβαρές επιπτώσεις, ενώ ορισμένοι είναι κακοήθεις. Γι' αυτό κάθε μάζα χρειάζεται εκτίμηση με ορμονικές εξετάσεις και απεικόνιση.
Πόσες ημέρες νοσηλεία χρειάζεται μετά την επινεφριδεκτομή;
Οι περισσότεροι ασθενείς βγαίνουν από το νοσοκομείο 1 έως 2 ημέρες μετά την επέμβαση. Η ανάρρωση είναι συνήθως ταχύτερη μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση σε σύγκριση με την ανοιχτή.
Θα χρειάζομαι φάρμακα μετά την αφαίρεση του επινεφριδίου;
Εξαρτάται από την πάθηση. Αν αφαιρεθούν και οι δύο αδένες, χρειάζεται δια βίου ορμονική υποκατάσταση. Μετά από χειρουργείο για σύνδρομο Conn μπορεί να χρειαστεί να συνεχίσετε τα φάρμακα για την πίεση.
Πηγές
- MedlinePlus - Adrenal Gland Disorders
- MedlinePlus - Adrenal gland removal
- NHS - Phaeochromocytoma
- NIDDK - Cushing's Syndrome
- MedlinePlus - Primary and secondary hyperaldosteronism
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εξέταση. Κάθε περίπτωση αξιολογείται εξατομικευμένα από τον θεράποντα ιατρό.
Κλείστε ένα ραντεβού για αξιολόγηση
Αν έχετε διάγνωση ή εξετάσεις που δείχνουν όγκο ή πάθηση του επινεφριδίου, μπορείτε να ζητήσετε προσωπική εκτίμηση της περίπτωσής σας. Συμπληρώστε τη φόρμα για να επικοινωνήσουμε μαζί σας.