Λίγα θέματα δημιουργούν τόση σύγχυση. Άλλοι λένε πολλές φυτικές ίνες, άλλοι καθόλου. Κάποιοι απαγορεύουν τους ξηρούς καρπούς, κάποιοι τους επιτρέπουν. Στο διαδίκτυο, εξάλλου, κυκλοφορούν λίστες τροφών που δεν συμφωνούν μεταξύ τους.
Η εξήγηση είναι απλούστερη από όσο φαίνεται. Η διατροφή στην εκκολπωματική νόσο δεν είναι ενιαία. Αλλάζει ανάλογα με τη φάση στην οποία βρίσκεστε. Άλλα ισχύουν όταν έχετε ενεργή φλεγμονή και άλλα όταν είστε καλά. Αν μπερδέψετε τις δύο φάσεις, θα ακολουθήσετε σωστές οδηγίες σε λάθος στιγμή.
Το άρθρο αφορά μόνο τη διατροφή. Για τη νόσο, τα συμπτώματα και τη χειρουργική της αντιμετώπιση, δείτε τη σελίδα για την εκκολπωματίτιδα.
Διαβάστε για την εκκολπωματίτιδαΕπικοινωνήστε μαζί μας
Εκκολπώματα και εκκολπωματίτιδα: δύο διαφορετικά πράγματα
Τα εκκολπώματα είναι μικρά θυλάκια στο τοίχωμα του παχέος εντέρου. Είναι πολύ συνηθισμένα και γίνονται συχνότερα με την ηλικία. Στις ΗΠΑ τα έχει πάνω από το 30% των ενηλίκων 50 έως 59 ετών και πάνω από το 70% όσων είναι άνω των 80. Συχνά δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Αυτή η κατάσταση λέγεται εκκολπωμάτωση.
Εκκολπωματίτιδα ονομάζεται η φλεγμονή αυτών των θυλακίων. Τότε μπορεί να εμφανιστούν πόνος, συνήθως χαμηλά και αριστερά στην κοιλιά, αλλαγές στις κενώσεις (δυσκοιλιότητα ή διάρροια), φούσκωμα, ναυτία ή έμετοι και πυρετός ή ρίγη.
Αυτή ακριβώς η διάκριση καθορίζει τη διατροφή. Όσο είστε καλά, στόχος είναι οι φυτικές ίνες. Όταν υπάρχει ενεργή φλεγμονή, το έντερο χρειάζεται ξεκούραση και οι ίνες περιορίζονται προσωρινά.
Στην οξεία κρίση εκκολπωματίτιδας: το έντερο χρειάζεται ξεκούραση
Όσο διαρκεί η φλεγμονή, η λογική αντιστρέφεται. Ο στόχος δεν είναι πια να πάρετε φυτικές ίνες, αλλά να περνά όσο το δυνατόν μικρότερος όγκος κοπράνων από το τμήμα του εντέρου που φλεγμαίνει.
Τις πρώτες ημέρες
Σε σοβαρό επεισόδιο μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία, με ενδοφλέβια υγρά και αντιβιοτικά, και η σίτιση ξαναρχίζει σταδιακά, πρώτα με υγρά. Όταν το επεισόδιο αντιμετωπίζεται στο σπίτι, ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει για λίγες ημέρες μόνο διαυγή υγρά, όπως ζωμό, τσάι, νερό, ή απευθείας μια δίαιτα φτωχή σε φυτικές ίνες.
Ποια από τις δύο επιλογές ταιριάζει εξαρτάται από τη βαρύτητα του επεισοδίου και θα σας το πει ο γιατρός που σας παρακολουθεί. Σε ήπιο επεισόδιο μπορεί να νιώσετε καλύτερα μέσα σε δύο με τρεις ημέρες. Αν δεν υπάρξει βελτίωση μέσα σε λίγες ημέρες ή αν εμφανίσετε πυρετό, επιδείνωση του πόνου ή εμέτους που δεν σας αφήνουν να κρατήσετε ούτε υγρά, επικοινωνήστε αμέσως μαζί του.
Καθώς τα συμπτώματα υποχωρούν
Οι στερεές τροφές επιστρέφουν σταδιακά, με πρώτες τις πιο εύπεπτες και φτωχές σε ίνες:
- λευκό ρύζι, λευκό ψωμί, λευκά ζυμαρικά, κράκερ από λευκό αλεύρι
- πατάτα χωρίς φλούδα, πουρές
- αυγά, τρυφερό κρέας, ψάρι, κοτόπουλο
- απλό γιαούρτι, τυρί, γάλα αν το ανέχεστε
- λαχανικά καλά μαγειρεμένα, χωρίς φλούδα και χωρίς σπόρους
- φρούτα σε κομπόστα ή χωρίς φλούδα και σπόρους, ώριμη μπανάνα, χυμοί χωρίς πολτό
Δύο πράγματα αξίζει να κρατήσετε. Πρώτον, η δίαιτα αυτή είναι προσωρινή και κρατά όσο διαρκούν τα συμπτώματα. Δεν είναι μόνιμος τρόπος διατροφής και δεν έχει αποδειχθεί ότι προστατεύει από νέο επεισόδιο. Δεύτερον, δεν μένετε μόνο με υγρά περισσότερες από λίγες ημέρες, εκτός αν το συστήσει ο γιατρός σας, γιατί δεν καλύπτουν τις ανάγκες του οργανισμού και μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία.
Στην ύφεση και στα εκκολπώματα χωρίς φλεγμονή: η διατροφή της πρόληψης
Όταν το επεισόδιο περάσει, η κατεύθυνση αλλάζει τελείως. Οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες ή συμπλήρωμα φυτικών ινών σε όσους έχουν ιστορικό οξείας εκκολπωματίτιδας. Και σε όσους έχουν εκκολπώματα χωρίς φλεγμονή, οι διαιτολογικές συστάσεις προτείνουν διατροφή πλούσια σε ίνες.
Η εξήγηση που δίνεται συνήθως είναι μηχανική. Οι ίνες κρατούν τα κόπρανα μαλακά και ογκώδη, ώστε να περνούν εύκολα. Η δυσκοιλιότητα και η έντονη προσπάθεια στην τουαλέτα αυξάνουν την πίεση μέσα στο παχύ έντερο, κάτι που θεωρείται ότι ευνοεί τον σχηματισμό εκκολπωμάτων. Ρόλο παίζουν όμως και η ηλικία, η κληρονομικότητα, καθώς και η δομή και η κινητικότητα του εντέρου, ενώ τα στοιχεία για την προστασία που προσφέρουν οι ίνες προέρχονται κυρίως από μελέτες παρατήρησης, που δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους.
Πόσες ίνες και από πού
Οι διαιτολογικές συστάσεις κυμαίνονται από 25 έως 35 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα, με συνηθισμένο στόχο τα 30 γραμμάρια. Τροφές πλούσιες σε ίνες:
- όσπρια: φακές, φασόλια, ρεβίθια
- δημητριακά ολικής άλεσης, βρώμη, καστανό ρύζι, ζυμαρικά ολικής άλεσης
- φρούτα και λαχανικά, τουλάχιστον 5 μερίδες την ημέρα, κατά προτίμηση με τη φλούδα τους
- ξηροί καρποί και σπόροι, που δεν χρειάζεται να αποφεύγονται
Η αύξηση των ινών γίνεται σταδιακά, μέσα σε μερικές εβδομάδες, ώστε να περιορίσετε το φούσκωμα και τα αέρια. Παράλληλα χρειάζονται αρκετά υγρά, περίπου 1,5 με 2 λίτρα την ημέρα και περισσότερα όσο αυξάνονται οι ίνες, γιατί οι ίνες απορροφούν νερό για να κρατούν τα κόπρανα μαλακά. Αν έχετε πάρει από τον γιατρό σας διαφορετική οδηγία για τα υγρά, ακολουθήστε εκείνη.
Πέρα από τις ίνες
- Λιγότερο κόκκινο κρέας. Η υψηλή κατανάλωση μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο συμπτωμάτων και επιπλοκών.
- Τακτική σωματική δραστηριότητα. Οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν στους ασθενείς με εκκολπωματική νόσο να εξετάσουν την έντονη άσκηση, ενώ ένας πρακτικός στόχος είναι 150 λεπτά μέτριας άσκησης την εβδομάδα. Αν δεν γυμνάζεστε, ξεκινήστε σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.
- Προσοχή στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη, η ναπροξένη και η δικλοφενάκη. Σε όσους έχουν ιστορικό εκκολπωματίτιδας, οι οδηγίες προτείνουν να αποφεύγονται όπου είναι δυνατόν, και κυρίως η τακτική χρήση τους, δύο ή περισσότερες φορές την εβδομάδα. Εξαίρεση αποτελεί η ασπιρίνη που έχει συνταγογραφηθεί σε όσους έχουν ήδη καρδιαγγειακή νόσο. Αν παίρνετε τέτοια φάρμακα, συζητήστε το με τον γιατρό σας.
- Διακοπή του καπνίσματος και απώλεια βάρους, αν χρειάζεται. Η διακοπή του καπνίσματος μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας και η απώλεια βάρους τον κίνδυνο πιο σοβαρής νόσου.
Ξηροί καρποί, σπόροι και ποπ κορν: ο μύθος που κατέρρευσε
Επί δεκαετίες οι ασθενείς άκουγαν ότι πρέπει να αποφεύγουν ξηρούς καρπούς, σπόρους, καλαμπόκι και ποπ κορν. Η σκέψη ήταν ότι αυτά τα μικρά κομμάτια σφηνώνουν μέσα στα εκκολπώματα και προκαλούν φλεγμονή. Ακουγόταν λογικό, αλλά δεν στηριζόταν σε στοιχεία.
Το ερώτημα έχει εξεταστεί σε αρκετές μεγάλες μελέτες, και δύο από τις πιο πρόσφατες δημοσιεύθηκαν το 2025. Η πρώτη παρακολούθησε σχεδόν 30.000 γυναίκες χωρίς ιστορικό εκκολπωματίτιδας και δεν βρήκε συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση ξηρών καρπών, σπόρων ή φρούτων με σποράκια και τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας. Η δεύτερη, μια συστηματική ανασκόπηση εννέα μελετών, κατέληξε ότι η μέτρια κατανάλωση ξηρών καρπών είναι ασφαλής, δεν αυξάνει τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας και ίσως έχει και προστατευτικό ρόλο. Και οι δύο στηρίζονται σε μελέτες παρατήρησης, οπότε ένα πιθανό προστατευτικό όφελος δεν έχει αποδειχθεί, αλλά κανένα από αυτά τα δεδομένα δεν στηρίζει την παλιά απαγόρευση.
Ήδη πριν από αυτές τις μελέτες, οι κατευθυντήριες οδηγίες πρότειναν να μη συστήνεται κατά κανόνα σε όσους έχουν ιστορικό εκκολπωματίτιδας να αποφεύγουν σπόρους, ξηρούς καρπούς και ποπ κορν.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι δεν στερείστε χωρίς λόγο τροφές που είναι καλές πηγές φυτικών ινών, δηλαδή ακριβώς αυτό που χρειάζεστε. Ούτε χρειάζεται να ανησυχείτε κάθε φορά που τρώτε μια φέτα ψωμί με σουσάμι. Εξαιρέσεις υπάρχουν δύο. Κατά τη διάρκεια ενός οξέος επεισοδίου οι ξηροί καρποί και οι σπόροι περιορίζονται, όπως όλες οι τροφές με πολλές ίνες. Και αν εσείς προσωπικά παρατηρείτε ότι κάποια τροφή σας ενοχλεί σταθερά, την περιορίζετε, όχι γιατί το λέει ένας γενικός κανόνας, αλλά γιατί το δείχνει η δική σας εμπειρία.
Τι δεν κάνει η διατροφή
Είναι εξίσου χρήσιμο να ξέρετε τα όριά της.
- Δεν έχει αποδειχθεί ότι εμποδίζει τον σχηματισμό νέων εκκολπωμάτων, καθώς τα δεδομένα για τις ίνες είναι περιορισμένα και αντικρουόμενα. Οι ίνες μπορεί όμως να μειώσουν τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας.
- Δεν αντικαθιστά τη θεραπεία του οξέος επεισοδίου.
- Καμία τροφή ή συμπλήρωμα δεν συστήνεται ως θεραπεία της εκκολπωματίτιδας, και οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν περιλαμβάνουν κανένα βότανο.
- Τα προβιοτικά δεν συστήνονται μετά από επεισόδιο οξείας μη επιπλεγμένης εκκολπωματίτιδας, καθώς δεν έχει τεκμηριωθεί σημαντικό όφελος.
Επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας αν ανεβάσετε πυρετό, αν ο κοιλιακός πόνος χειροτερεύει ή αν δεν μπορείτε να κρατήσετε ούτε τα υγρά. Ενημερώστε τον επίσης αν δείτε αίμα στις κενώσεις ή αν δεν βελτιώνεστε μέσα σε λίγες ημέρες. Αυτά δεν είναι θέματα διατροφής.
Πότε η διατροφή δεν αρκεί
Σε ορισμένους ασθενείς η νόσος εκδηλώνεται με επιπλοκές, όπως απόστημα, διάτρηση, περιτονίτιδα ή στένωση του εντέρου, συνήθως ήδη από το πρώτο επεισόδιο. Τότε εξετάζεται, ανάλογα με την περίπτωση, η χειρουργική αφαίρεση του πάσχοντος τμήματος. Μετά από ένα πρώτο επεισόδιο μη επιπλεγμένης εκκολπωματίτιδας, οι οδηγίες προτείνουν να μη γίνεται κατά κανόνα προγραμματισμένη επέμβαση, ενώ σε όσους λαμβάνουν χρόνια ανοσοκατασταλτική αγωγή η χειρουργική αντιμετώπιση της νόσου μπαίνει στο προσκήνιο. Στα επαναλαμβανόμενα επεισόδια, η απόφαση για προγραμματισμένη επέμβαση δεν πρέπει να βασίζεται στον αριθμό τους, αλλά να εξατομικεύεται, με βάση τη βαρύτητα της νόσου, τις προτιμήσεις του ασθενούς και τα οφέλη και τους κινδύνους της επέμβασης. Περισσότερα για το πότε χρειάζεται επέμβαση θα βρείτε στη σελίδα για την εκκολπωματίτιδα και στη σελίδα για τις καλοήθεις παθήσεις του παχέος εντέρου.
Ένα ακόμη σημαντικό σημείο: μετά την υποχώρηση ενός επεισοδίου, οι οδηγίες προτείνουν κολονοσκόπηση 4-6 εβδομάδες μετά το επεισόδιο, εφόσον δεν έχει γίνει πρόσφατα ενδοσκοπικός έλεγχος. Σκοπός είναι να αποκλειστεί άλλο υποκείμενο νόσημα όπως κακοήθεια ή/και πολύποδες.
Συχνές ερωτήσεις
Τι τρώω όταν έχω κρίση εκκολπωματίτιδας;
Στη φάση της φλεγμονής η διατροφή γίνεται φτωχή σε φυτικές ίνες και εύπεπτη: λευκό ρύζι και ψωμί, λευκά ζυμαρικά, αυγά, τρυφερό κρέας ή ψάρι, απλό γιαούρτι, καλά μαγειρεμένα λαχανικά χωρίς φλούδα και σπόρους. Ανάλογα με τη βαρύτητα, ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει πρώτα μόνο υγρά για λίγες ημέρες. Αν δεν παρατηρείτε άμεση βελτίωση μέσα σε λίγες ημέρες, τότε συνίσταται να επικοινωνήσετε άμεσα με τον γιατρό σας.
Μπορώ να τρώω ξηρούς καρπούς και σπόρους;
Ναι, όταν είστε σε ύφεση. Η παλιά απαγόρευση δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ από τα δεδομένα και οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν τη συνιστούν. Αντίθετα, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι είναι καλές πηγές φυτικών ινών. Κατά τη διάρκεια της κρίσης περιορίζονται, όπως και όλες οι τροφές με πολλές ίνες.
Τι τρώω αν έχω εκκολπώματα χωρίς φλεγμονή;
Αν τα εκκολπώματα δεν έχουν φλεγμονή, δηλαδή στην εκκολπωμάτωση, ισχύει η διατροφή της ύφεσης: περίπου 30 γραμμάρια φυτικών ινών την ημέρα από όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, φρούτα και λαχανικά, με σταδιακή αύξηση και 1,5 με 2 λίτρα υγρά την ημέρα. Οι ξηροί καρποί, οι σπόροι και η φλούδα των φρούτων δεν χρειάζεται να αποφεύγονται, εκτός αν σας ενοχλούν.
Βοηθούν το γιαούρτι και τα προβιοτικά;
Το απλό γιαούρτι, χωρίς δημητριακά, ξηρούς καρπούς ή φρούτα, επιτρέπεται και όσο αναρρώνετε από ένα επεισόδιο, γιατί είναι φτωχό σε ίνες. Τα προβιοτικά ως συμπλήρωμα είναι άλλο θέμα: οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν τα συστήνουν μετά από επεισόδιο οξείας μη επιπλεγμένης εκκολπωματίτιδας.
Χρειάζεται πάντα αντιβίωση;
Όχι απαραίτητα. Σε ήπια, οξεία μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα, σε άτομα χωρίς υποκείμενα νοσήματα, οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν τα αντιβιοτικά να χορηγούνται επιλεκτικά και έπειτα από αξιολόγηση από ειδικό γαστρεντερολόγο ή χειρουργό παχέος εντέρου και όχι σε κάθε περίπτωση. Σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό η αντιβίωση συνιστάται σαφώς.
Η εκκολπωματίτιδα οδηγεί σε καρκίνο;
Η σύσταση για κολονοσκόπηση μετά το επεισόδιο δεν σημαίνει ότι η εκκολπωματίτιδα γίνεται καρκίνος. Η εξέταση γίνεται για να αποκλειστούν υποκείμενα νοσήματα που μπορεί να συνυπάρχουν με την εκκολπωματίτιδα. Περισσότερα για την πάθηση θα βρείτε στη σελίδα για την εκκολπωματίτιδα.
Βοηθούν τα βότανα ή τα συμπληρώματα;
Οι κατευθυντήριες οδηγίες δεν περιλαμβάνουν αγωγή με βότανα για τη θεραπεία ή την πρόληψη της εκκολπωματίτιδας. Από τα συμπληρώματα, μόνο εκείνα με φυτικές ίνες προβλέπονται, όταν η διατροφή δεν καλύπτει τις ανάγκες σε ίνες και πάντα σε συνεννόηση με τον γιατρό σας, ενώ τα προβιοτικά δεν συστήνονται.
Πόσο κρατά η δίαιτα χαμηλών ινών;
Όσο διαρκούν τα συμπτώματα. Σε ήπιο επεισόδιο μπορεί να νιώσετε καλύτερα μέσα σε δύο με τρεις ημέρες. Μόλις τα συμπτώματα υποχωρήσουν, οι ίνες επανέρχονται σταδιακά, μέσα σε μερικές εβδομάδες. Η παρατεταμένη δίαιτα χαμηλών ινών δεν έχει τεκμηριωμένο όφελος, ενώ για την πρόληψη οι οδηγίες προτείνουν τις φυτικές ίνες, με βάση κυρίως μελέτες παρατήρησης.
Πού απευθύνεστε
Η εκκολπωματική νόσος έχει μεγάλο φάσμα, από ασθενείς που πάσχουν από απλή εκκολπωμάτωση και συνήθως δεν θα καταλάβουν ποτέ ότι την έχουν μέχρι περιστατικά που φτάνουν στο χειρουργείο επειγόντως. Η σωστή διατροφή βοηθά, αλλά η εκτίμηση της βαρύτητας και η απόφαση για το τι χρειάζεται πρέπει να είναι εξειδικευμένη. Ο Καθηγητής Δρ. Αριστοτέλης Περράκης και η ομάδα του αντιμετωπίζουν παθήσεις του παχέος εντέρου, καλοήθεις και ογκολογικές, με σύγχρονες ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπως η λαπαροσκοπική και η ρομποτική χειρουργική. Αν έχετε επαναλαμβανόμενα επεισόδια ή σας έχει προταθεί χειρουργείο, μπορείτε να ζητήσετε δεύτερη χειρουργική γνώμη ή να δείτε τα στοιχεία επικοινωνίας.
Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Οι διατροφικές οδηγίες εξατομικεύονται από τον θεράποντα ιατρό και, όπου χρειάζεται, από κλινικό διαιτολόγο.
Πηγές
- American Gastroenterological Association, Management of Acute Diverticulitis. https://gastro.org/clinical-guidance/management-of-acute-diverticulitis/
- American Gastroenterological Association, AGA Clinical Practice Update on Medical Management of Colonic Diverticulitis: Expert Review. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33279517/
- Annals of Internal Medicine, Diet and Risk for Incident Diverticulitis in Women: A Prospective Cohort Study. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40324196/
- Nutrients, Are Nuts Safe in Diverticulosis? A Mixed-Methods Systematic Review of Available Evidence. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40647227/
- Nutrition in Clinical Practice, Low-residue diet in diverticular disease: putting an end to a myth. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21447765/
- University Hospitals of Leicester and Leicestershire Partnership NHS Trusts, Eating well with diverticular disease. https://yourhealth.leicestershospitals.nhs.uk/library/csi/dietetics/3374-eating-well-with-diverticular-disease/file
- Cleveland Clinic, What To Eat When You Have Diverticular Disease. https://health.clevelandclinic.org/what-foods-should-you-eat-and-avoid-on-a-diverticulitis-diet
- Mayo Clinic, Diverticulitis diet. https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/diverticulitis-diet/art-20048499
- Johns Hopkins Medicine, Foods for Diverticulosis and Diverticulitis. https://www.hopkinsmedicine.org/health/expert-qa/foods-for-diverticulosis-and-diverticulitis
- Digestive Diseases, Lifestyle factors and the course of diverticular disease. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22572683/
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Definition & Facts for Diverticular Disease. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/diverticulosis-diverticulitis/definition-facts
Ρωτήστε τον καθηγητή...
Στείλτε την απορία σας. Ο Καθηγητής απαντά μέσα από podcast ή σύντομα βίντεο.
❝ Μη χάσετε την απάντηση στην ερώτησή σας! Συμπληρώστε το email σας και θα σας στείλουμε ειδοποίηση μόλις δημοσιευτεί. ❞
